سيد جلال مصطفوى كاشانى
116
مجموعه آثار دكتر سيد جلال مصطفوى كاشانى ( فارسى )
هپاتيت در قسمت لبه قدامى و گاهى نيز در مجاورت لبه خلفى كبد بروز پيدا مىكند . بههرحال ، از مطالعهء اين مبحث چنين مستفاد مىشود كه هپاتيتها از نظر جايگيرى « 1 » كبدى قسمتهاى مختلف ، مخصوصا محدب و مقعر اين عضو را مبتلا مىسازد . پزشكان قديم ايران از اين جايگزينىهاى كبدى در مورد هپاتيتها اطلاعات دقيق داشتند ، چنانكه شيخ در قانون ضمن شرح ورمهايى كه در كبد بروز مىكند ، مىنويسد : و منها ما يحدث فى اجزائها العاليه و الى الجانب المحدب و منها يحدث فى اجزائها السافله و الى الجانب المقعر و منها ما يحدث فى الجانبين و ربما شارك جانب جانبا الى حد غير كثير . گاهى ورم در اجزاى عاليه و به جانب محدب و زمانى در اجزاى سافله و به جانب مقعر كبد افتد و گاهى ورم در اجزاى جگر عام گردد « 2 » و بسيار باشد كه ورم در يك جانب جگر بود و به سبب مشاركت ، جانب ديگر نيز آماس كند . شارحان قانون توضيح دادهاند كه در مورد اخير يعنى هنگامى كه ورم در يك جانب جگر به وجود آمده است ، به سبب مشاركت ، جانب ديگر نيز ورم مىكند . ابتدا علائم در يك طرف پديد مىآيد سپس ، در طرف ديگر آن ظاهر مىشود . شيخ در قانون ، علائم هپاتيتها را در هر يك از قسمتهاى محدب و مقعر كبد ، جداگانه ، با چنان دقتى شرح داده است كه با توجه به اعتراف استادان پزشكى امروز ، مبنى بر مشكل بودن تشخيص آن ، بىاختيار حيرت و اعجاب خواننده را برمىانگيزد مثلا در مورد هپاتيتهاى موجود در قسمت محدب كبد ، مىدانيم كه معمولا اين هپاتيتها با پرى هپاتيت توأم بوده و به سبب ارتباط پرده صفاق با پلور از راههاى لنفاوى ، احتقان در قاعدهء ريه راست پيدا شده و علايم پلورزى خشك و درد سينه و تنگى نفس و سرفههاى خشك كه مخصوصا در موقع تنفس عميق شدت مىيابد ، بروز مىكند و تمام اينها را شيخ در قانون شرح داده است و رازى نيز يك شرح حال بسيار جالب از يك نفر بيمار كه به همين هپاتيت مبتلا بوده در كتاب حاوى كبير شرح داده است . براى اينكه بدانيم قدما چگونه بيمارىها را تشخيص مىدادهاند در جاى ديگر از آن بحث خواهيم كرد .
--> ( 1 ) . Localisation ( 2 ) . يعنى هم در قسمت محدب و هم در قسمت مقعر .